Çavdarın Faydaları Nelerdir?

Şubat 19, 2019 Gıdalar

Çoğumuzun ekmek çeşitleri arasında duyduğumuz çavdarın faydaları nelerdir merak ettik. Bu bitkinin tarihinden kullanım alanlarına kadar her şeyini araştırdık.

Çavdarın faydaları ve zararları, geçmişten bugüne kullanım alanları konusunda birçok kişi yanlış bilgi sahibi oluyor. Yaşamın simgesi haline gelen buğdaygillerin farklı çeşitleri arasında yer alan çavdar, birçok özelliği ile ekmek tüketenlerin ilk tercihi oluyor.

Çavdar Nedir?

Buğdaygiller familyasının esmer ve uzun taneli üyelerinden olan çavdar, secale cereale olarak bilinmektedir. Soğuk iklimlere dayanıklı olması nedeniyle kumlu yerleri seven bu bitki, tanei buğdaya göre daha uzun ve incedir. Çavdarın başağı üzerinde türeyen ve mor renkli bir horoz mahmuzuna benzeyen çavdar mahmuzu, özel kokulu çubuklar haline getirilerek hekimlerin mantar tedavisinde kullandığı bir bitkidir. Arpaya benzeyen görünümü 1-2 metreye kadar uzanabilir. Çok yüksek yerlerde ve kumu gevşek topraklarda iyi bir üreme gösterir.

M.Ö. 6500 yıllarında Asya’da görüldüğü tahmin edilen çavdar, Rus ve iskandinav ülkeleri gibi soğuğun sert geçtiği yerlerde sıklıkla tüketilir. Sonbaharda ekilip yaz ayında biçilir. Tahıl hastalıklarından fazla etkilenmeyen çavdar, çok iyi ürün verir. En zararlı kısmı, çavdar mahmuzu denilen asklı mantardır.

Bileşiminde protein, karbonhidrat ve potasyumun yanı sıra B vitamini de vardır. Başka tahıllardan ekmek yapılırken hamura buğday ya da çavdar unu eklenmezse, ekmek yumuşak olmayacaktır. Dünyada buğday miktarının yarısı kadar çavdar kullanılmaktadır. Ayrıca bira yapımında da çavdar kullanılmaktadır.

Çavdarın Kullanım Alanları

Çavdarın kullanım alanları son derece geniştir. Başta kağıt ve mukavva olmak üzere viski, cin, votka, çatı kaplaması ve yatak şiltesi gibi ürünlerin üretilmesinde çavdardan yararlanılır. Çavdarın en sık kullanıldığı alan şüphesiz gıda sektörüdür. Ekmeğin hammaddesi olan unun içindeki gluten, yumuşaklık ve kabarma sağlar. Böylece ekmek yumuşak ve taze olur. Çavdarın birçok yararı olduğu için sadece ekmek değil unlu mamul üretiminde de kullanımı artmıştır. Hala liderlik beyaz unda olsa da çavdar unu da son yıllarda tercih edilmeye başlamıştır. Ekmek, poğaça, açma, kek ve böreklerde beyaz unla birlikte çavdar unu da kullanılmaya başlamıştır. Saplarından hasır sandalye, şapka ve sepet örülmektedir.

Çavdar ve Çavdar Ununun Yararları

  • Kilo vermek isteyenler bol lif içermesi nedeniyle çavdar ekmeği tüketirse kilo vermek kolaylaşır
  • Yiyeceklerin bağırsaklardan geçişini hızlandırır, böylece sindirimi kolaylaştırır
  • Safra taşı oluşumunu önler
  • Kolesterol kontrolü için son derece yararlıdır
  • Selenyum, magnezyum, manganez ve fosfor mineralleri sayesinde normal ekmekten daha yararlıdır
  • Diyabet hastaları için en doğru seçimlerden biri olan çavdar, kandaki insülini dengeler. Nişasta moleküllerinin daha sert ve gözenekli olması uzun süre parçalanmasını sağlar. Bu da çabuk acıkmayı önler
  • Kolon kanserine karşı koruyucu etki gösterir
  • Günlük lif alımının %17’sini sağlar
  • İshal ya da kabızlık gibi bağırsak sorunlarının giderilmesini sağlar.

Yabani Ottan Besin Maddesine Çavdar

Asırlarca yabani ot olarak kullanılan çavdar, iki çiçekli bir bitkidir. Sonradan kültürü yapılan bu bitki, soğuk havalara dayanıklı olması nedeniyle soğuk iklimlerin vazgeçilmezi haline gelmiştir. 110-140 gün arasında hasat edilebilmesi, bereketli olmasını sağlamıştır. Genelde baklagillerle dönüşümlü olarak ekilmesi sağlanır. Bir çavdar tanesinde nişasta oranı %66, protein oranı ise %8’dir. Esmer bir ekmek olan çavdar ekmeği, besin değeri yönünden daha zengindir. SSCB ülkeleri, dünya çavdar üretiminin 3/1’ini karşılar. Polonya, Almanya ve Kanada gibi ülkelerde de çavdar üretimi sık yapılmaktadır.

Çavdarın Yetiştirilme Teknikleri

Buğday ve arpa gibi bir yetiştirilme şekli olan çavdarın çorağı fazla olan yerlere ekimi uygundur. Kar örtüsü olmadan -30 dereceye kadar dayanabilen çavdar bitkisi, nem isteği az olan ve yeterli suyu kolayca bulabilmektedir.

Topraktaki tuzlar alt üst yapılarak karıştırılır, serpme ve sırayla ekimi yapılır. Ekim aletleri kullanılarak 2-3 cm toprak derinliği olan yerlere ekilebilir. Dekar başına 22-24 kilo arasında tohum kullanılır. Yazlık ekimlerin erkenden yapılması iyi bir verim elde edilmesini sağlar. Münavebe olarak patates ve bir yeşil gübre bitkisi yeterli olur. En güzel yetişme şekli, baklagillerden sonraki yetişmesidir. Normalde çavdarın gübre isteği fazla değildir. Bu yüzden başak bağlamadan önce çavdar mahmuzu şüphesi varsa, yok edilmesi gerekir. Çiçek kavuzları taneyi gevşek tuttuğundan ve kavuzlar dar olduğundan tane dökme sorunu görülebilir.

Orak ve tırpan kullanarak sarı olum dönemi bittiğinde biçerdöverle hasat yapılabilir. Günün erken saatlerinde hasat yapılması uygun olur. Verimlilik sigortasına dahil edilmesi nedeniyle üreticinin daha sık ektiği çavdar ile daha sağlıklı ürünler çıkarılması mümkün olmaktadır. Çavdarın yararları ortaya çıktıkça ekim alanın daha da genişlemesi söz konusu olmuştur. Özellikle obezitenin artış gösterdiği günümüzde beyaz un yerine en azından çavdar unu tercih edilmesi daha sık tercih edilir hale gelmiştir.

Neden Çavdar Tüketmeliyiz?

Tam buğday ürünlerinden sonra en önemli besin kaynaklarından olan çavdarın neden tüketilmesi gerektiğine dair birçok araştırma yapıldı. Bunlar çarpıcı sonuçlara ulaşılması açısından önem kaydetti. Aşağıdaki sonuçlar çavdar tüketmenin yararları konusunda yapılan araştırmalar sonucu elde edilmiştir.

  • Kolon sağlığını korur: Liflerin fermente olmadan bağırsakta kalması nedeniyle uzun süre tok tutan bu ürün aynı zamanda ince bağırsak metabolizmasını da düzene sokar. Çavdar unundan yapılmış ekmekler tercih edildiğinde dışkı faaliyetleri çok daha rahat olur.
  • Kalori yakımı hızlanır: Vücut çavdar unundan üretilen besinleri yerken daha fazla enerji sarf eder ve bu da metabolizmanın daha hızlı çalışmasına yol açar. Böylelikle daha fazla kalori harcanmasına yardımcı olur.
  • İnsülini dengeler: Lif yönünden beslenme konusunda bilinçli olan bireyler, insülin ihtiyacının azalacağını görecekler. Yemekle birlikte yenen çavdar ekmeği, tokluk hissini uzatacaktır.
  • Kolesterolü düşürür: Safra asitlerinin konsantrasyonlarını arttırarak kolesterolün düşmesini sağlar. Kötü huylu kolesterol oksidasyonunu sağlamaya yardımcı olur.

Vücuttaki Demir Oranına Etki Eden Tek Ekmek: Çavdar Ekmeği

Diyetisyenlerin sık sık tavsiye ettiği çavdar ekmeği, vücuttaki demir oranına direkt olarak etki etmektedir. Böylece sağlıklı ve dengeli beslenmenin yararlarını en üst düzeyde göstermeye yardımcı olmaktadır. Bununla birlikte çok tüketilmesi kilo artışına neden olacağından günde 4 dilimden fazla tüketilmemesi tavsiye edilmektedir.

Çavdar ekmeğini saf çavdar unundan yaptığınızda rengi çok koyu olacaktır. Açık renkli çavdar unu genelde beyaz un karıştırılarak elde edilir. Piyasada satılan çavdar ekmeklerinde %80 çavdar unu %20 beyaz un kullanılır. Ama saf çavdar unu kullanılarak yapılan ekmekler de vardır.

Çavdarın Faydaları Nelerdir? Kullanıcı Yorumları

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir